اختلال نافرمانی مقابله ای -راهکارهای مواجه با این موضوع | میان کلینیک

شاید در اطراف خود کودکانی را دیده باشید که به‌شدت سرکش هستند و در مقابل هرگونه مقررات، توصیه‌ها و حتی صحبت‌ها و اعمال عادی والدینشان، حالت سرپیچی و تهاجمی دارند. حتی این امکان وجود دارد که در درون خانواده خودتان با چنین کودکانی مواجه باشید و در برقراری ارتباط مؤثر با آن‌ها ناتوان شده باشید و ندانید چه باید کرد. همه افراد جامعه، به‌ویژه والدین و معلمان، باید با اختلال نافرمانی مقابله‌ای به‌خوبی آشنا باشند تا بتوانند هنگام روبه‌رو شدن با کودکان سرکش، شرایط را به‌درستی مدیریت کنند. در میان کلینیک تلاش می‌شود با آگاهی‌بخشی و ارائه راهکارهای تخصصی، به والدین و مربیان در شناخت و کنترل این اختلال کمک شود. 

---

نافرمانی مقابله ای چیست؟

نافرمانی مقابله ای یا Oppositional defiant disorder بیشتر در کودکی تشخیص داده می شود و کودکان مبتلا به این اختلال نسبت به همسالان، والدین، معلمان و دیگر افراد جبهه سرپیچی و سرکشی و عدم همکاری دارند. در ODD، کودک الگویی از خلق عصبانی یا کژ خلقی، رفتار سرکشی و انتقام جویی را نسبت به افراد صاحب اختیار نشان می دهد. رفتار کودک، غالباً کارهای روزمره از جمله فعالیتهای درون خانواده ای و مدرسه را مختل می کند. آمار نشان می دهد که این اختلال در بین 22-16 درصد کودکان در سنین مدرسه دیده می شود. در مقایسه شیوع آن در بین جنسیت ها مشخص شده است که بروز نافرمانی مقابله ای قبل از سن بلوغ در پسران بیشتر است، اما پس از آن به طور مساوی در هردو جنسیت بروز دارد.

---

عوامل بروز اختلال نافرمانی مقابله ای:

مانند بسیاری از اختلالات مشابه، دلیل خاص و مشخصی درمورد عامل ایجاد کننده بیماری کشف نشده است. ولی متخصصان این حیطه توانسته اند عوامل خطرساز را توضیح دهند.

• 1. عوامل سایکولوژیک
• 2. مشکلات مغزی
• 3. عوامل بیولوژیک
• 4. عوامل روان پویایی
• 5. سابقه خانوادگی

1. عوامل سایکولوژیک:

شرایط مختلفی را شامل می شود، مثلا: تسلط، کنترل و قدرت بیش از حد والدین بر کودکان، وجود تعارضات زناشویی بین زوجین، مادران افسرده و کنترل کننده، پدران منفعل و مهاجم.

2. مشکلات مغزی:

برخی مطالعات نشان می دهند که نقص یا آسیب دیدگی در مناطق خاصی از مغز می تواند منجر به مشکلات جدی در رفتار کودکان شود.

3. عوامل بیولوژیک:

عدم کارایی مناسب انتقال دهنده های عصبی و دیگر روابط شیمیایی در مغز باعث بروز مشکلات رفتاری و روانی در کودکان می شود. مثلا در رفتار نافرمانی مقابله ای، درگیری سروتونین مشهود است.

4. عوامل روان پویایی:

مثلا تعارضات حل نشده در دوره anal از رشد روانی-جنسی.

5. سابقه خانوادگی:

اگر به اعضای نزدیک خانواده های کودکان و نوجوانان ODDنگاهی بیندازیم، متوجه خواهیم شد که در بین این اعضا افرادی با بیماری های روانی، مانند اختلالات خلقی، اضطرابی و... وجود دارند. این نشان می دهد که ژنتیک می تواند عاملی زمینه ساز باشد.

شما می‌توانید با کمک متخصصین مجرب میان کلینیک روند درمان کودک خود را به‌صورت اصولی آغاز کنید

---

اختلالات همراه

ممکن است که که برخی از اختلالات با بروز برخی دیگر همراه شوند و فرد همزمان ترکیبی از آن ها را داشته باشد. کودکانی هستند که احتمال ابتلای آن به نافرمانی مقابله ای بیشتر است، یعنی اختلالات زمینه ساز ODD شامل موارد زیر است؛

•  - اختلالات خلقی یا اضطرابی
•  - اختلال رفتاری
•  - اختلال کمبود توجه بیش فعالی (ADHD)

همچنین ODD ممکن است با ادامه دار شدن علائم و عدم درمان آن به اختلال سلوک منجر شود. 

گاهی اوقات ممکن است سوالات جنسی کودکان مطرح شود پدر مادر باید از نحوه پاسخگویی به کودکشان مطلع شوند تا از بروز اختلال نافرمانی مقابله ای جلوگیری کنند.

---

علائم اختلال نافرمانی مقابله ای:

قبل از شناخت نشانه های اختلال باید به این مورد توجه کنیم که هر کودکی با داشتن برخی از این علائم، بیمار نیست. برخی از سرکشی ها، نافرمانی ها و رفتارهای مشابه در سنین 2تا3 سالگی و شروع نوجوانی طبیعی است و جزئی از مراحل رشد محسوب می شود. پس اگر کودک شما علائم زیر را دارد، بهترین کار مراجعه به روانپزشک یا روانشناس می باشد.

•   - مشکلات مزاجی مکرر
•   - بحث و جدل زیاد با والدین یا بزرگترها
•    - امتناع از انجام آنچه بزرگسالان می خواهند
•    -  همیشه قوانین را زیر سوال می برند و از پیروی از قوانین خودداری میکنند
•    - انجام برخی کارها فقط به هدف رنجاندن بزرگترها و حتی همسالان
•    - دیگران را به خاطر رفتارهای نادرست یا اشتباهاتشان سرزنش می کنند
•    - غالباً برخورد عصبانی دارند
•    - صحبت تند یا نامهربانانه
•    - تلافی کردن یا انتقام جویی

علاوه بر اینها، ممکن است کودکان مبتلا به ODD اعتماد به نفس پایینی داشته باشند و به راحتی نا امید شوند. گاهی گرایش به موادمخدر یا مشروبات الکلی نیز در نوجوانان دیده می شود.

---

تشخیص نافرمانی مقابله ای

تشخیص بیماری برعهده روانپزشک است و او با گرفتن شرح حال از فرد و اطرافیان به ارزیابی شرایط میپردازد. به طور معمول تشخیص اختلال با وجود حداقل 4 علامت از نشانه های بالا به مدت 6 ماه که باعث ایجاد اختلال در عملکرد اجتماعی شود، تعریف می گردد. البته روانپزشک از آزمایش ها و تصویربرداری های خاصی نیز استفاده خواهد کرد.

---

درمان اختلال نافرمانی مقابله ای

انتخاب روش های درمانی و برنامه های درمانی بر اساس نوع علائم، سن کودک و شدت اختلال تعیین می شوند. درمان ممکن است از طریق راهکارهای زیر انجام شود.

• 1. درمان شناختی-رفتاری (CBT)
• 2. خانواده درمانی
• 3. گروه درمانی
• 4. دارودرمانی
  

1. درمان شناختی-رفتاری (CBT):

کودک یاد می گیرد مشکلات را به شکل بهتری حل کند و ارتباط موثری با محیط و اجتماع داشته باشد. او همچنین می آموزد که چگونه انگیزه های خشونت و عصبانیت را کنترل کند.

2. خانواده درمانی:

مشاور خانواده به ایجاد تغییراتی در خانواده کمک می کند و مهارت های ارتباطی و تعاملات خانوادگی را بهبود می بخشد. داشتن فرزند مبتلا به ODD برای والدین بسیار سخت است. همچنین می تواند خواهر و برادر را نیز دچار مشکل کند.

3. گروه درمانی:

کودک مهارتهای اجتماعی و بین فردی بهتری پیدا می کند، البته گروه درمانی با سایر هم سن و سالان خود کودک برگزار می شود.

4. دارودرمانی:

می توان گفت استفاده از دارودرمانی در ODD کمتر رایج است، اما ممکن است کودک برای سایر علائم یا اختلالات همراه داروهایی را دریافت کند.

---

اختلال نافرمانی مقابله ای در میان کلینیک

مشاوره کودک و نوجوان در کلینیک میان ما برپا است و روان شناسان باتجربه ای برای کمک به کودکان شما حضور دارند. در کلینیک برنامه درمانی کودک یا نوجوان ODD تعیین می شود و علاوه بر راهکارهای درمانی گفته شده، به آموزش خانواده، ایجاد محیط حمایتی و بستری مناسب برای بهبود سطح سلامت، عملکرد اجتماعی و تحصیلی و جلوگیری از اختلالات بعدی می پردازد. کلینیک علاوه بر مشاوره حضوری، زیرساخت های لازم برای ویزیت آنلاین را نیز فراهم کرده و شما می توانید از هرکدام از آن ها استفاده کنید. همچنین مشاورین ما در طول روز از طریق کامنت های سایت یا صفحه اینستاگرام کلینیک به طور رایگان آماده ارائه راهنمایی های لازم به شما هستند.

 برای مطالعه بیشتر به صفحه مقالات مراجعه کنید.